De uitbraak van het coronavirus COVID-19 heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een wereldwijde bedreiging voor de volksgezondheid én heeft bovendien grote economische effecten. Wat betekent dit voor uw contractuele verplichtingen? Wij leggen u graag uit wanneer u een beroep kun op overmacht, indien verplichtingen uit commerciële contracten niet of niet tijdig nagekomen kunnen worden als gevolg van de uitbraak.
Overmacht, ook wel ‘force majeur’ genoemd, is een juridisch begrip dat een niet-toerekenbare tekortkoming aanduidt om aan een contractuele verplichting te voldoen. Gaan we uit van (inter)nationale commerciële contracten waarop Nederlands recht van toepassing is, dan beantwoordt het Burgerlijk Wetboek de vraag wanneer er sprake is van overmacht.
Het moet gaan om een niet aan schuld te wijten tekortkoming. Ook moet de tekortkoming niet op grond van de wet of de in het (maatschappelijk) verkeer geldende opvattingen voor rekening komen van de partij die niet nakomt.
Het staat partijen echter vrij om in een overeenkomst van de wettelijke definitie af te wijken om op deze manier een beroep op overmacht uit te breiden, te beperken of nader te concretiseren.
In de praktijk wordt veelvuldig van de mogelijkheid gebruik gemaakt. Een groot deel van de contracten bevat een definitie over wat er wel of niet onder overmacht valt – zoals bijvoorbeeld een epidemie/pandemie - en wat de (rechts)gevolgen zijn indien er sprake is van een situatie van overmacht.
Het juridische gevolg van overmacht is dat er geen nakoming kan worden geëist en dat er in beginsel geen schadevergoeding verschuldigd is. Ook heeft de wederpartij de algemene bevoegdheid om in geval van overmacht de overeenkomst te beëindigen. Wel dient de tekortkoming dan voldoende ernstig te zijn om die beëindiging ook te rechtvaardigen.
Commerciële contracten kunnen specifieke afspraken tussen partijen bevatten over de (rechts)gevolgen bij overmacht. Voorbeelden zijn clausules waarin het recht is opgenomen om de overeenkomst te beëindigen door één of beide partijen indien de situatie van overmacht langer duurt dan een bepaalde periode (bijvoorbeeld dertig dagen) of een clausule waarin uitstel van de termijn tot (nakoming) of levering is opgenomen. Daarnaast kunnen afspraken van toepassing zijn over de verbintenis tot betaling of wie welke kosten draagt.
Wil een contractspartij, zoals een opdrachtgever of leverancier, overmacht inroepen, dan zal deze partij moeten aantonen dat er a) daadwerkelijk sprake is van overmacht en b) dat er een causaal verband is tussen overmacht en het niet nakomen van contractuele verplichtingen. Daarnaast is het verstandig om te controleren of het contract een clausule bevat waarin is bepaald dat een overmachtssituatie zo spoedig mogelijk of binnen een bepaald termijn gemeld moet worden.
Bij de beoordeling of er sprake is van overmacht, is het ook van belang of er redelijke alternatieven mogelijk zijn. Indien bijvoorbeeld transport via de weg niet (meer) mogelijk is, hoeft dit niet te betekenen dat transport niet op een andere wijze alsnog zou kunnen plaatsvinden.
Omdat bij de beoordeling van een situatie van overmacht zowel de feitelijke omstandigheden als de juridische afspraken die partijen onderling hebben gemaakt een rol spelen, kan geen algemeen oordeel worden gegeven over de vraag of COVID-19 als overmacht kwalificeert. Het hangt dus erg van de omstandigheden van het geval af én van de contractuele bepalingen die zien op overmacht.
Ter bescherming van Chinese bedrijven bij eventuele aansprakelijkheidsclaims voor niet of niet-tijdige levering heeft de China Council for Promotion of International Trade inmiddels duizenden zogenoemde “Force Majeur Certificates” uitgeven waarmee Chinese bedrijven kunnen aantonen dat er (naar Chinese maatstaven) sprake is van overmacht. Het is echter nog de vraag of een dergelijk certificaat als geldig bewijs in Nederland/de EU geldt. De certificaten zijn eenzijdig door China uitgevaardigd en het staat niet bij voorbaat vast dat aan alle andere eventuele vereisten van overmacht is voldaan.
Heeft u vragen over de gevolgen van (de maatregelen vanwege) COVID-19 op uw commerciële contracten, of wenst u hulp bij het inroepen of opstellen van overmachtsclausules bij uw commerciële contracten? Neem dan contact met ons op.